Anonimowy Autor

Anonimowy autor - Tajna historia Mongołów
[ recenzja ]

“Tajna historia Mongołów” opisuje proces powstania i rozwoju największego imperium, jakie pojawiło się w historii ludzkości. Opowiada, często w sposób drastyczny, ale i przesycony poezją, o losach Temudżyna (Czyngis-chana) i jego syna Ugedeja. To interesująca kronika obyczajów i mentalności Mongołów.

Wydarzenia opisane w kronice obejmują okres od około 1160 do 1240 roku.

“Tajna historia Mongołów” składa się z trzech części. Pierwsza zawiera opis najdawniejszych dziejów Mongołów oraz pokazuje, w jaki sposób, często okrutny, Czingis-chan stopniowo zdobywa władzę nad plemionami rozsianymi po stepach Mongolii. Druga część szczegółowo opisuje organizację armii Czyngis-chana i jego gwardii przybocznej oraz przedstawia wyróżnienia i nagrody, jakie otrzymali wierni towarzysze Czingis-chana. Trzecia część relacjonuje wojny prowadzone przez Mongołów z państwami cywilizowanymi: państwem Dżurdżenów w północnych Chinach, Chorezmem, Tangutami. Kiedy Temudżyn miał 9 lat, jego ojciec Jesugej został otruty przez Tatarów. Temudżyn, osiągnąwszy dojrzały wiek, udał się do władcy Kereitów, chana To’oriła. To’orił przy pomocy swego wasala Dżamuki rozbił Merkitów. Temudżyn i Dżamuka działali wspólnie przez jakiś czas. Później Dżamuka i Temudżyn poróżnili się. Potem Temudżyn rozbił To’oriła i Kereitów. Następnie rozprawił się z chanatem najmańskim.

W roku tygrysa (1206) u źródeł Ononu zebrali się Mongołowie, wbili w ziemię biały buńczuk z dziewięcioma ogonami i nadali Temudżynowi tytuł chana. To symboliczny moment. Zaczyna powstawać imperium, które radykalnie wpłynie na dzieje cywilizacji i losy wielu narodów.

Pierwotne źródła ekspansji Mongołów leżały w warunkach bytowania na stepie. Odwzajemniane najazdy poszczególnych rodów i szczepów, porywanie i uprowadzanie kobiet, grabieże bydła, zajmowanie terenów łowieckich i pasterskich, rozmaite zatargi i waśnie pociągały za sobą akty odwetu i zemsty, stwarzały atmosferę nieubłaganej walki. Niewielki chanat Temudżyna przekształcił się w rozległe państwo stepowe. Wrodzony nomadom pęd do uprawiania rzemiosła wojennego nie znajdował ujścia na stepach. Ekstensywna gospodarka pasterska nie mogła już zaspokoić rosnących potrzeb tak wielkiego organizmu państwowego. Można to było osiągnąć jedynie poprzez najazdy na ludy osiadłe i zdobycie łupów.

Czytelnika może razić specyficzna monotonia narracji. Ale warto podkreślić, że anonimowy autor umieścił w “Tajnej historii Mongołów” liczne fragmenty poetyckie, zaczerpnięte z ustnej twórczości ludowej. To cenny dokument, który opowiada o magiczno-rytualnym świecie Mongołów żyjących w XII i XIII wieku. W tej magii i rytuałach dawnych Mongołów jest to nieuchwytne piękno, którego brakuje dzisiejszej zwariowanej cywilizacji.

(rec.: Hieronim Szczur)

Tajna historia Mongołów, Anonimowa kronika mongolska z XIII wieku, PIW, Warszawa 2005, przeł. Stanisław Kałużyński